Close

7 stycznia 2020

Poprawa otoczenia prawnego sektora MŚP

1 stycznia 2020 r. weszła w życie ustawa, której celem jest ograniczenie zatorów płatniczych między przedsiębiorcami.

Ustawa jest kolejnym krokiem i rewizją istniejących rozwiązań, które wdrażają dyrektywę UE z 2011 r. (2011/7/UE). W toku prac nad ustawą projektodawcy ustalili, że obecne prywatnoprawne rozwiązania nie są wystarczająco skuteczne w przeciwdziałaniu zatorom płatniczym, w szczególności w relacjach sektora MŚP z dużymi przedsiębiorcami. W uzasadnieniu powoływane są przykłady podobnych przepisów wprowadzonych w Holandii, Francji i Irlandii.

Ustawa wprowadza szereg rozwiązań zarówno prywatnoprawnych, jak i administracyjnoprawnych, m.in. poprzez:

1. Zmiany w sądowej procedurze cywilnej

Wprowadzono uproszczoną procedurę zabezpieczającą w sprawach o roszczenia pieniężne, w których wartość wynagrodzenia nie przekracza 75 tys. złotych.

2. Zmiany w ustawach o podatku dochodowym (CIT i PIT)

Ustawa wprowadza możliwości pomniejszenia przez wierzyciela podstawy opodatkowania o zaliczaną do przychodów należnych wartość wierzytelności o zapłatę świadczenia pieniężnego, jeżeli wierzytelność ta nie zostanie uregulowana lub zbyta w ciągu 90 dni od dnia upływu terminu jej płatności określonego w umowie lub na fakturze (rachunku). Ponadto podstawa obliczenia podatku podlega zwiększeniu o zaliczaną do kosztów uzyskania przychodów wartość zobowiązania do zapłaty świadczenia pieniężnego, które nie zostało uregulowane.

3. Zmiany w ustawach dotyczących nieuczciwej konkurencji i nieuczciwego wykorzystania przewagi kontraktowej w obrocie produktami rolnymi i spożywczymi

Poszerzono ustawowy (otwarty) katalog czynów nieuczciwej konkurencji o ‘nieuzasadnione wydłużanie terminów zapłaty za dostarczone towary lub usługi’, które polegać ma w szczególności na: (i) naruszeniu przepisów ustawy o przeciwdziałaniu nadmiernym opóźnieniom w transakcjach handlowych; (ii) rażącym odstępstwie od dobrych praktyk handlowych, które narusza zasadę działania w dobrej wierze i zasadę rzetelności; (iii) niedostosowaniu do harmonogramu dostawy towarów lub harmonogramu wykonania usługi; (iv) nieuwzględnieniu właściwości towaru lub usługi, które są przedmiotem umowy. Analogicznie w ustawie o przeciwdziałaniu wykorzystaniu przewagi kontraktowej poszerzono ustawowy (otwarty) katalog definiujący nieuczciwe wykorzystywanie przewagi kontraktowej o nieuzasadnione wydłużanie terminów zapłaty za dostarczone produkty rolne lub spożywcze.

4. Zmiany w ordynacji podatkowej

Szef KAS będzie przekazywał Prezesowi UOKiK informacje o ustaleniu prawdopodobieństwa wystąpienia opóźnień w spełnianiu przed podmiot obowiązany świadczeń pieniężnych za dostawę towaru lub wykonanie usługi w transakcji handlowej. Szef KAS sporządzi informacje w oparciu o faktury otrzymane w okresie 12 miesięcy poprzedzających miesiąc, za który prawdopodobieństwo zostało ustalone.  W ordynacji podatkowej przyjęto, że prawdopodobieństwo wystąpienia opóźnień występuje, jeżeli suma wartości świadczeń pieniężnych niezapłaconych przez dany podmiot w terminie 60 dni od dnia otrzymania faktury wynosi w okresie kolejnych 3 miesięcy co najmniej 2 000 000 złotych. Informacje, które będą przekazywane zostały włączone do katalogu informacji objętych tajemnicą skarbową.

5. Zmiana ustawy o terminach zapłaty w transakcjach handlowych

Największe zmiany wprowadzono w ustawie o transakcjach handlowych, której zmieniono przedmiot i tytuł, po zmianie jest to ‘ustawa o przeciwdziałaniu nadmiernym opóźnieniom w transakcjach handlowych’.

Podwyższenie odsetek ustawowych za opóźnienie

Obecnie odsetki będą naliczane w wysokości równej sumie stopy procentowej Narodowego Banku Polskiego i 10 punktów procentowych, zmiana nie dotyczy dłużników będących podmiotem publicznym i leczniczym (8%).

Skrócenie terminów zapłaty

Skrócono terminy zapłaty w transakcjach, w których dłużnikiem jest podmiot publiczny, tzn. usunięto możliwość wydłużenia terminu z 30 do 60 dni (za wyjątkiem podmiotów publicznych będących podmiotami leczniczymi).

Termin zapłaty określony w umowie nie może być dłuższy niż 60 dni w transakcjach tzw. ‘asymetrycznych’ (wierzyciel jest dużym przedsiębiorcą a dłużnikiem mikro, albo mały, albo średni przedsiębiorca). Jeżeli strony transakcji ‘asymetrycznej’, w której duży przedsiębiorca będzie dłużnikiem zobowiązanym do świadczenie pieniężnego a wierzycielem MŚP, zastrzegły w umowie termin dłuższy niż 60 dni, z mocy prawa obowiązywać będzie termin ustawowy tj. 60 dni. To samo dotyczyć będzie transakcji ‘symetrycznych’, jeżeli nie spełniono warunku ustawowego do wydłużenia terminu.

Rekompensata za odzyskiwanie należności

Ustawa wprowadza także nowość w postaci stopniowania rekompensaty przysługującej za koszty odzyskiwania należności: (i) 40 EUR – gdy wartość świadczenia nie przekracza 5000 zł; (ii) 70 EUR – gdy wartość świadczenia pieniężnego jest wyższa niż 5000 zł, ale niższa niż 50 000 zł; (iii) 100 EUR – gdy wartość świadczenia pieniężnego jest wyższa niż 50 000 zł. Co ciekawe, ustawodawca zniósł możliwość zbywania roszczenia o rekompensatę.

Ochrona wierzycieli

Ustawowy termin 60 dni na dokonanie zapłaty, w transakcjach symetrycznych, może został wydłużony jeżeli takie postanowienie umowne nie jest rażąco nieuczciwe wobec wierzyciela. W praktyce klauzula ‘rażącej nieuczciwości’ (zaczerpnięta z dyrektywy UE) była często nadużywana. Ustawodawca wprowadził kilka mechanizmów mających chronić wierzycieli, m.in.: (i) ciężar dowodu, że termin dłuższy niż 60 dni nie jest rażąco nieuczciwy wobec wierzyciela spoczywa na dłużniku; (ii) zrzeczenie się roszczenia o ustalenie, że termin zapłaty jest rażąco nieuczciwy wobec wierzyciela, jest z mocy prawa nieważne.

Co więcej, wierzycielowi przyznano uprawnienie do odstąpienia albo wypowiedzenia umowy, jeżeli termin zapłaty jest rażąco wydłużony i przekracza 120 dni.

Wybrane kary i obowiązki

Ustawa wprowadza zakaz nadmiernego opóźniania się ze spełnianiem świadczeń pieniężnych, nadmierne opóźnianie ma miejsce w przypadku, gdy w okresie 3 kolejnych miesięcy suma wartości świadczeń pieniężnych niespełnionych oraz spełnionych po terminie przez ten podmiot wynosi co najmniej 2 000 000 zł. Prezes UOKiK będzie mógł z urzędu przeprowadzić kontrolę danego podmiotu, jeżeli posiadane przez Prezesa informacje wskazują na wystąpienie nadmiernego opóźniania się ze spełnianiem świadczeń pieniężnych. Ponadto ustawa, w określonych sytuacjach, wyposażyła Prezesa UOKiK w możliwość nałożenia administracyjnej kary pieniężnej w wysokości do 5% przychodu (nie więcej niż 50 mln EUR).

Duży przedsiębiorca będący dłużnikiem w transakcji handlowej będzie musiał złożyć drugiej stronie transakcji oświadczenie o posiadaniu statusu dużego przedsiębiorcy. Oświadczenie powinno zostać złożone najpóźniej w momencie zawarcia umowy. Niewypełnienie obowiązku lub złożenie oświadczenia niezgodnego ze stanem rzeczywistym podlega karze grzywny.

Jeżeli masz pytania w zakresie poruszanych zagadnień lub potrzebujesz obsługi prawnej, skontaktuj się z nami.

Kontakt do autora artykułu: Dawid Matula, e-mail: dm@matulamatula.com

Źródła: dyrektywa UE (2011/7/UE), ustawa o zmianie niektórych ustaw w celu ograniczenia zatorów płatniczych (Dz.U. z 2019 r., poz. 1649) wraz z uzasadnieniem do jej projektu i ustawami zmienianymi lub uchylanymi.