Close

21 grudnia 2017

Kiedy dłużnik dopuszcza się zwłoki i jak rozumieć pojęcie „niezwłocznie”?

Zwłoka to instytucja prawna uregulowana przez przepisy kodeksu cywilnego, która po wystąpieniu kształtuje sytuację prawną wierzyciela względem dłużnika.

Dłużnik dopuszcza się zwłoki, gdy nie spełnia świadczenia w terminie, a jeżeli termin nie został oznaczony, gdy nie spełnia świadczenia niezwłocznie po wezwaniu przez wierzyciela. Nie dotyczy to sytuacji, gdy opóźnienie w spełnieniu świadczenia jest następstwem okoliczności, za które dłużnik odpowiedzialności nie ponosi.

Innymi słowy można wyróżnić dwa rodzaje opóźnienia w wykonaniu przez dłużnika określonego świadczenia. Pierwszym rodzajem jest opóźnienie, które powstało w wyniku okoliczności, za które dłużnik nie ponosi odpowiedzialności. Drugim rodzajem opóźnienia jest zwłoka, czyli tzw. opóźnienie kwalifikowane i wynika ono zawsze z okoliczności, za które dłużnik ponosi odpowiedzialność.

Przy opóźnieniu wierzycielowi będzie przysługiwać przede wszystkim możliwość przymusowego dochodzenia roszczenia oraz odsetki umowne albo ustawowe, jeżeli dotyczy to świadczeń pieniężnych.

W sytuacji zwłoki wierzycielowi przysługuje więcej praw aniżeli przy opóźnieniu, w szczególności roszczenie o wykonanie zobowiązania, naprawienie szkody wynikłej ze zwłoki, odsetki ustawowe lub umowne a ponadto, jeżeli wskutek tej zwłoki świadczenie utraciło dla wierzyciela całkowicie lub w znacznym stopniu znaczenie, wierzyciel może świadczenia nie przyjąć i żądać naprawienia szkody powstałej w wyniku niewykonania zobowiązania.

Co ważne w przypadku zwłoki to na dłużniku spoczywa tzw. ciężar dowodu tego, że opóźnienie powstało na skutek okoliczności, za które nie ponosi on odpowiedzialności. Innymi słowy istnieje domniemanie prawne, że zaistniałe opóźnienie wynika z okoliczności za które dłużnik ponosi odpowiedzialność.

W zakresie pojęcia „niezwłocznie” często występującego w przepisach prawnych oraz umowach, Sąd Najwyższy (SN) i wyjaśnił, że nie należy go utożsamiać z terminem natychmiastowym, ponieważ oznacza on termin realny, mający na względzie okoliczności miejsca i czasu, a także sposób wykonania zobowiązania i należytą staranność wymaganą w stosunkach danego rodzaju.

Źródła: Witold Czachórski „Zobowiązania. Zarys wykładu.”. wyd. LexisNexis, Warszawa 2004, str. 341-346; pod red. Gerarda Bieńka, Komentarz do kodeksu cywilnego, LexisNexis, Warszawa 2007, komentarz do art. 476-477; wyrok SN sygn. II CSK 293/06.